Stop met snijden in de WIA — begin eindelijk met voorkomen
Het is een reflex die we inmiddels kennen: als de kosten oplopen, wordt er bezuinigd. Zo ook bij de WIA. Het aantal langdurig zieken stijgt, de uitgaven nemen toe, en dus grijpt het kabinet naar het meest directe instrument: het verlagen van uitkeringen. Boekhoudkundig begrijpelijk, maatschappelijk kortzichtig.
Voorkom uitval
Wie beter kijkt naar de oorzaken van die stijgende instroom, ziet namelijk iets anders. Niet een systeem dat te royaal is, maar een arbeidsmarkt die mensen te vaak ziek maakt. En precies daar wringt het: er wordt nauwelijks geïnvesteerd in het voorkomen van uitval, terwijl daar de grootste winst te behalen valt.
Politieke keuzes
De cijfers liegen niet. Jaarlijks belanden zo’n zeventigduizend mensen in de WIA. Psychische klachten spelen daarin een steeds grotere rol, vooral onder jongere werknemers. Dit is geen onvermijdelijk natuurverschijnsel, maar een signaal dat er structureel iets misgaat op de werkvloer én daarbuiten. Toch kiest de politiek ervoor om niet de oorzaken aan te pakken, maar de gevolgen goedkoper te maken.
Dat is niet alleen ineffectief, het is ook contraproductief. Minder inkomen voor mensen die al ziek zijn, leidt tot meer stress en mogelijk een grotere zorgvraag. Je maakt mensen niet beter door hun bestaanszekerheid te verkleinen — je vergroot hun problemen.
Risico’s in kaart brengen
Het echte probleem ligt eerder: bij werkgevers die onvoldoende zicht hebben op risico’s, bij gebrekkige naleving van de Arbowet en bij een gebrek aan structurele aandacht voor mentale gezondheid. Meer dan de helft van de werkgevers voldoet niet goed aan de verplichting om gezondheidsrisico’s in kaart te brengen. Dat is geen detail, dat is een systeemfout.
En juist daar ligt de sleutel. Preventie is geen vaag ideaal, maar concreet en uitvoerbaar. Het begint met het serieus analyseren van werkdruk, werktempo en sociale veiligheid. Met het versterken van ‘energiebronnen’ zoals autonomie en steun op de werkvloer. Met leidinggevenden die signalen van stress herkennen en bespreekbaar maken. En met snellere toegang tot psychische hulp, zodat klachten niet escaleren.
Investeer in preventie
Opvallend genoeg weten we dit al jaren. Er zijn voorbeelden van organisaties waar deze aanpak werkt en waar het ziekteverzuim aanzienlijk lager ligt. Het probleem is niet dat we niet weten wat werkt — het probleem is dat we het niet afdwingen en er onvoldoende in investeren.
Daar ligt een duidelijke rol voor de overheid. Niet door alleen maar te wijzen naar werkgevers, maar door strengere handhaving, heldere normen en een langetermijnvisie op preventie. Dat kost geld, ja. Maar het alternatief — blijven bezuinigen op mensen die al uitgevallen zijn — is maatschappelijk duurder.
Stop met pleisters plakken
Critici zullen zeggen dat de opbrengsten van preventie onzeker zijn. Dat klopt. Maar beleid maken is geen spreadsheet-oefening alleen. Sommige investeringen doe je niet omdat ze direct meetbaar rendement opleveren, maar omdat ze fundamenteel juist zijn. Omdat ze mensen gezond houden, werk duurzaam maken en de samenleving sterker.
De keuze waar we voor staan is dus helder. Blijven we pleisters plakken door uitkeringen te verlagen? Of pakken we eindelijk de oorzaak aan van een groeiend probleem?
Wie echt wil dat minder mensen in de WIA belanden, moet stoppen met bezuinigen op de uitkomst — en beginnen met investeren in preventie.
(Bron: oa. NRC 1-5-2026)